August 18, 2025

Krishnamangalam

Shri Krishnamangalam:कृष्णमङ्गलम् २ (मङ्गलं यादवेन्द्राय)

Shri Krishnamangalam: श्रीकृष्णमङ्गलम् मङ्गलं यादवेन्द्राय महनीयगुणाब्धये । (महनीयगुणात्मने) ।वसुदेवतनूजाय वासुदेवाय मङ्गलम् ॥ १॥ किरीटकुण्डलभ्राजदलकैर्यन्मुखश्रिये ।श्रीवत्सकौस्तुभोद्भासि वक्षसे चास्तु मङ्गलम् ॥ २॥ नीलाम्बुदनिकाशाय विद्युत्सदृशवाससे ।देवकीवसुदेवाभ्यां संस्तुतायास्तु मङ्गलम् ॥ ३॥ ताभ्यां सम्प्रार्थितायाथ प्राकृतार्भकरूपिणे ।यशोदाय गृहं पित्रा प्रापितायास्तु मङ्गलम् ॥ ४॥ पूतनाऽसुपयःपानपेशलायाऽसुरारिणे ।शकटासुर विध्वंसि पादपद्माय मङ्गलम् ॥ ५॥ यशोदाऽऽलोकिते स्वास्ये विश्वरूपप्रदर्शिने ।मायामानुषरूपाय माधवायास्तु मङ्गलम् ॥ ६॥ तृणावर्तदनूजासु हारिणे शुभकारिणे ।वत्सासुरप्रभेत्रे च वत्सपालाय मङ्गलम् ॥ ७॥ दामोदराय वीराय यमलार्जुनपातिने ।धात्रा हृतानां वत्सानां रूपधर्त्रेऽस्तु मङ्गलम् ॥ ८॥ ब्रह्मस्तुताय कृष्णाय कालीयफणनृत्यते ।दावाग्निरक्षिताशेष गोगोपालाय मङ्गलम् ॥ ९॥ गोवर्धनाचलोद्घर्त्रे गोपी क्रीडाभिलाषिणे ।अञ्जल्याऽऽहृतवस्त्राणां सुप्रीतायास्तु मङ्गलम् ॥ १०॥ सुदर्शनाख्य गन्धर्व शापमोक्षणकारिणे ।शङ्खचूडशिरोहर्त्रे वृषभघ्नाय मङ्गलम् ॥ ११॥ गान्दिनीसुतसन्दृष्ट दिव्यरूपाय शौरिणे ।त्रिवक्रया प्रार्थिताय सुन्दराङ्गाय मङ्गलम् ॥ १२॥ गन्धमाल्याम्बराढ्याय गजराजविमर्दिने ।चाणूरमुष्टिकप्राणहारिणे चास्तु मङ्गलम् ॥ १३॥ कंसहन्त्रे जरासन्धबलमर्दन कारिणे ।मथुरापुरवासाय महाधीराय मङ्गलम् ॥ १४॥ मुचुकुन्द महानन्ददायिने परमात्मने ।रुक्मिणी परिणेत्रे च सबलायास्तु मङ्गलम् ॥ १५॥ द्वारकापुरवासाय हारनूपुरधारिणे ।सत्यभामासमेताय नरकघ्नाय मङ्गलम् ॥ १६॥ बाणासुरकरच्छेत्रे भूतनाथस्तुताय च ।धर्माहूताय यागार्थं शर्मदायास्तु मङ्गलम् ॥ १७॥ कारयित्रे जरासन्धवधं भीमेन राजभिः ।मुक्तैः स्तुताय तत्पुत्र राज्यदायास्तु मङ्गलम् ॥ १८॥ चैद्यतेजोपहर्त्रे च पाण्डवप्रियकारिणे ।कुचेलाय महाभाग्यदायिने तेऽस्तु मङ्गलम् ॥ १९॥ देव्यष्टक समेताय पुत्रपौत्रयुताय च ।षोडशस्त्री सहस्रैस्तु संयुतायास्तु मङ्गलम् ॥ २०॥ यश्शिष्टरक्षणपरः करुणाम्बुराशिः दुष्टासुरांशनृपतीन् विनिगृह्य शूरान् ।कष्टां दशां अपनुदन्तरसा पृथिव्याः पुष्टिं ददातु स हरिः कुलदैवतं नः ॥ २१॥ ॥ इति श्रीकृष्णमङ्गलं सम्पूर्णम् ॥

Shri Krishnamangalam:कृष्णमङ्गलम् २ (मङ्गलं यादवेन्द्राय) Read More »

Krishnamangalam

 Shri Krishnamangalam:कृष्णमङ्गलम् १ (मङ्गलं बालकृष्णाय)

Shri Krishnamangalam:श्रीकृष्णमङ्गलम् मङ्गलं बालकृष्णाय दिव्यलीलाय मङ्गलम् ।मङ्गलं नीलवर्णाय मातृमान्याय मङ्गलम् ॥ १॥ मङ्गलं रुक्मिणीशाय जगदीशाय मङ्गलम् ।मङ्गलं यदुनाथाय दीननाथाय मङ्गलम् ॥ २॥ मङ्गलं देवदेवाय वासुदेवाय मङ्गलम् ।मङ्गलं नन्दपुत्राय सदानन्दाय मङ्गलम् ॥ ३॥ मङ्गलं पूतनाहन्त्रे लीलामर्त्याय मङ्गलम् ।मङ्गल शकटच्छेत्रे पद्मपादाय मङ्गलम् ॥ ४॥ मङ्गलं वत्सपालाय विश्वपालाय मङ्गलम् ।मङ्गलं योगिमृग्याय गोपमित्राय मङ्गलम् ॥ ५॥ मङ्गलं बालगोपाय ब्रह्मविद्याय मङ्गलम् ।मङ्गलं कमलाभर्त्रे गोपीकान्ताय मङ्गलम् ॥ ६॥ मङ्गलं मातृबद्धाय जडघ्नायास्तु मङ्गलम् ।मङ्गलं क्रीडते स्त्रीभिः कुन्दारूढाय मङ्गलम् ॥ ७॥ मङ्गलं द्विषते क्रूरान् प्रियाक्रूराय मङ्गलम् ।मङ्गलं वल्लवीभर्ने कंसघ्नायास्तु मङ्गलम् ॥ ८॥ मङ्गलं प्रीतभक्ताय विद्यावासाय मङ्गलम् ।मङ्गलं मागधजिते द्वारकेशाय मङ्गलम् ॥ ९॥ मङ्गलं पार्थसुहृदे जितदैत्याय मङ्गलम् ।मङ्गलं रुक्मिणीजाने रुक्मिणीशाय मङ्गलम् ॥ १०॥ मङ्गलं नैकरूपाय नरदैत्याय मङ्गलम् ।पुत्रिणे नित्यरूपाय ब्रह्माचार्याय मङ्गलम् ॥ ११॥ मङ्गलं द्रौपदीड्याय मानदायास्तु मङ्गलम् ।मङ्गलं प्रियभक्ताय भक्तपालाय मङ्गलम् ॥ १२॥ मङ्गलं दिशते कामान् विप्रप्रार्थ्याय मङ्गलम् ।मङ्गलं शिष्टपालाय भारघ्नायास्तु मङ्गलम् ॥ १३॥ मङ्गलं मायिनेऽमायसारथ्यायास्तु मङ्गलम ।मङ्गलं पूर्णरूपाय गीताचार्याय मङ्गलम् ॥ १४॥ मङ्गलं विश्वरूपाय योगिध्येयाय मङ्गलम् ।मङ्गलं विश्वगुरवे कृपावासाय मङ्गलम् ॥ १५॥ मङ्गलं ज्ञानरूपाय सर्वाभिज्ञाय मङ्गलम् ।मङ्गलं सर्वशक्ताय महासत्त्वाय मङ्गलम् ॥ १६॥ मङ्गलं दिव्यवीर्याय माहेश्वर्याय मङ्गलम् ।मङ्गलं तेऽच्युता य सत्कुलत्राणाय मङ्गलम् ॥ १७॥ इति श्रीकृष्णमङ्गलं सम्पूर्णम् ।

 Shri Krishnamangalam:कृष्णमङ्गलम् १ (मङ्गलं बालकृष्णाय) Read More »

Krishnamangalam

Shri Krishna PrAtahsmarana Stotram: श्रीकृष्णप्रातःस्मरणस्तोत्रम्

Shri Krishna PrAtahsmarana Stotram: श्रीकृष्णप्रातःस्मरणस्तोत्रम् प्रातः स्मरामि युगकेलिरसाभिषिक्तं वृन्दावनं सुरमणीयमुदारवृक्षम् ।सौरीप्रवाहवृतमात्मगुणप्रकाशं युग्माङ्घ्रिरेणुकणिकाञ्चितसर्वसत्त्वम् ॥ १॥ प्रातः स्मरामि दधिघोषविनीतनिद्रं निद्रावसानरमणीयमुखानुरागम् ।उन्निद्रपद्मनयनं नवनीरदाभं हृदानवद्यललनाञ्चितवामभागम् ॥ २॥ प्रातर्भजामि शयनोत्थितयुग्मरूपं सर्वेश्वरं सुखकरं रसिकेशभूपम् ।अन्योन्यकेलिरसचिह्नसखीदृगौघं सख्यावृतं सुरतकाममनोहरं च ॥ ३॥ प्रातर्भजे सुरतसारपयोधिचिह्नं गण्डस्थलेन नयनेन च सन्दधानौ ।रत्याद्यशेषशुभदौ समुपेतकामौ श्रीराधिकावरपुरन्दरपुण्यपुञ्जौ ॥ ४॥ प्रातर्धरामि हृदयेन हृदीक्षणीयं युग्मस्वरूपमनिशं सुमनोहरं च ।लावण्यधाम ललनाभिरुपेयमानम् उत्थाप्यमानमनुमेयमशेषवेषैः ॥ ५॥ प्रातर्ब्रवीमि युगलावपि सोमराजौ राधामुकुन्दपशुपालसुतौ वरिष्ठौ ।गोविन्दचन्द्रवृषभानुसुतौ वरिष्ठौ सर्वेश्वरौ स्वजनपालनतत्परेशौ ॥ ६॥ प्रातर्नमामि युगलाङ्घ्रिसरोजकोशम् अष्टाङ्गयुक्तवपुषा भवदुःखदारम् ।वृन्दावने सुव्चरन्तमुदारचिह्नं लक्ष्म्याउरोजधृतकुङ्कुमरागपुष्टम् ॥ ७॥ प्रातर्नमामि वृषभानुसुतापदाब्जं नेत्रालिभिः परिणुतं व्रजसुन्दरीणाम् ।प्रेमातुरेण हरिणा सुविशारदेन श्रीमद्व्रजेशतनयेन सदाभिवन्द्यम् ॥ ८॥ सञ्चितनीयमनुमृत्यमभीष्टदोहं संसारतापशमनं चरणं महार्हम् ।नन्दात्मजस्य सततं मनसा गिरा च संसेवयामि वपुषा प्रणयेन रम्यम् ॥ ९॥ प्रातः स्तवमिमं पुण्यं प्रातरुत्थाय यः पठेत् ।सर्वकालं क्रियास्तस्य सफलाः स्युः सदा ध्रुवाः ॥ १०॥ इति श्रीनिम्बार्काचार्यविरचितं श्रीकृष्णप्रातःस्मरणस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

Shri Krishna PrAtahsmarana Stotram: श्रीकृष्णप्रातःस्मरणस्तोत्रम् Read More »

Krishnamangalam

Shrikrishna Purushottama Siddhanta Upanishad: श्रीकृष्णपुरुषोत्तमसिद्धान्तोपनिषत्

Shrikrishna Purushottama Siddhanta Upanishad: श्रीकृष्णपुरुषोत्तमसिद्धान्तोपनिषत् निरञ्जनो निराख्यातो निर्विकल्पो नमो नमः ।पूर्णानन्दो हरिर्मायारहित पुरुषोत्तमः ॥ अष्टावष्टसहस्रे द्वे स्त्रियो जायन्ते पुरुषोत्तमात् । स्मृतिर्जायतेपुरुषोत्तमात् । षट्च्छास्त्राणि जायन्ते पुरुषोत्तमात् । छन्दोजायते पुरुषोत्तमात् । निगमो जायते पुरुषोत्तमात् । प्रजापतिर्जायतेपुरुषोत्तमात् । शशिरवी जायेते पुरुषोत्तमात् । सकलतीर्थानि जायन्तेपुरुषोत्तमात् । परशिवशक्तिर्जायते पुरुषोत्तमात् । ऋषयोऽनृषयोजायन्ते पुरुषोत्तमात् । इन्द्रो जायते पुरुषोत्तमात् । द्वादशादित्यारुद्राः सर्वा देवता ज्जयन्ते पुरुषोत्तमात् । देवा जायन्ते पुरुषोत्तमात् ।सप्त सागरा जायन्ते पुरुषोत्तमात् । सर्व आत्मा जायते पुरुषोत्तमात् ।मनःसर्वेन्द्रियाणि जायन्ते पुरुषोत्तमात् । अष्टादश ब्रह्माण्डानि जायन्तेपुरुषोत्तमात् । अष्टसिद्धिनवनिधयो जायन्ते पुरुषोत्तमात् । वनभाराअष्टादश जायन्ते पुरुषोत्तमात् । अमृतो जायते पुरुषोत्तमात् । अम्भोजायते पुरुषोत्तमात् ॥ ॐ निगमं शङ्करोऽब्रवीत् । गौः । ग्मा । ज्मा । क्ष्मा । क्षा । क्षमा ।क्षोणिः । क्षितिः । अवनिः । उर्वी । पृथ्वी । मही । रिपः । अदितिः ।इला । जीवामकालाशूता (९) “जीवामकालाशूता जीवः” इत्यारभ्य“पुष्प एवेदं सर्वम्” इत्येतत्पर्यन्तं अतीव विकला मातृकेतिसानुतापं यथास्थितं दीयते ऽजीवः जीवा अस्ताजीव्यामं सर्वमायुजीव्याप्तं (?) ।लोदङ्कञ्चनङ्कांञ्चानु अमृतं न भवति (?) पारमधाराणि (परमधर्माणि) जातवेदाः प्रोवाचैवेदं सर्वम् । शिवशक्तिपशुजीवोब्रह्मा भक्तः पशुवत् (?) । यन्नत्यादेव परं श्रत्को परशिवः अन्याअवतारातेहि व्यासवल्लश्रविठलेहरयस्तथा (?) । ललाटे ऊर्ध्वपुण्ड्रंमध्यच्छिद्रं चन्दनतिलकं शुभं हरिमन्दिरं मध्यपद्मंकण्ठेतुलसी शङ्खचक्रं गदा बाहुगोपीचन्दनचर्चनं परंगतिः जीवोत्तमस्य । ब्रह्मा शक्तिर्महादेवो जन्यते पुरुषोत्तमात् ।ॐ आपोऽमृतमर्त्यस्य मर्त्योऽपश्यत् यस्तु जन्यते पुरुषोत्तमात् ।अमृतात् प्राणाश्चाहो मम जायन्ते पुरुषोत्तमात् । मनसि निषण्णः श्रीप्राणायप्रज्ञानाय स्वराट् पुरुषोत्तमः । श्रीकृष्णभगवान् नारायणः परमात्मापुरुषोत्तमः त्रिगुणरहितः स्वयम् । कथम्? पुरुष एवेदं सर्वम् ॥ (वैष्णव-उपनिषदः) इति श्रीकृष्णपुरुषोत्तमसिद्धान्तोपनिषत् समाप्ता ।

Shrikrishna Purushottama Siddhanta Upanishad: श्रीकृष्णपुरुषोत्तमसिद्धान्तोपनिषत् Read More »

Daslakshan Parva

Daslakshan Parva: दशलक्षण पर्व : आत्मशुद्धि और धर्म की ओर एक आध्यात्मिक यात्रा

Daslakshan Parva: दशलक्षण पर्व जैन धर्म का एक अत्यंत महत्वपूर्ण पर्व है, जिसे आत्मा की शुद्धि और धर्म के दस मूल लक्षणों को आत्मसात करने के लिए मनाया जाता है। यह पर्व आमतौर पर पर्युषण के तुरंत बाद शुरू होता है और लगातार 10 दिनों तक चलता है। इस दौरान जैन अनुयायी आत्म-नियंत्रण, साधना, और तपस्या के माध्यम से अपने भीतर दिव्यता को जाग्रत करने का प्रयास करते हैं। सुगंध दशै – Sugandh Dashain पर्व सुगंध दशै दिन जिनवर पूजै अति हरषाई,सुगंध देह तीर्थंकर पद की पावै शिव सुखदाई ॥ दिगंबर जैन धर्म में सुगंध दशमी का बहुत महत्‍व है। दसलक्षण पर्व के अंतर्गत भाद्रपद शुक्ल पक्ष में आने वाली दशमी के दिन जैन समाज के सभी लोग सुगंध दशमी पर्व मनाते है। Daslakshan Parva इस व्रत को विधिपूर्वक करने से हमारे अशुभ कर्मों का क्षय होकर हमें पुण्‍यबंध, मोक्ष तथा उत्‍तम शरीर प्राप्ति होगी। सुगंध दशमी के दिन पांच पापों यानी हिंसा, झूठ, चोरी, कुशील और परिग्रह का त्‍याग करें। सुगंध दशमी के दिन जैन समाज के भक्त जैन मंदिरों में जाकर चौबीस तीर्थंकरों को धूप अर्पित करते हैं और भगवान से प्रार्थना करते हैं, हे भगवान! मैं आपके नाम का ध्यान धरकर मोक्ष प्राप्ति की कामना करता हूं। इससे वायुमंडल अत्यधिक सुगंधमय व स्‍वच्‍छ हो जाता है। दशमी के दिन खास तौर पर सभी मंदिरों में विशेष साज सज्जा के साथ आकर्षक मंडल विधान सजाएं जाते हैं तथा धर्म के बारे में समझाते हुए झांकियों का निर्माण किया जाता है। रात्रि को मदिरों में सुगंध दशमी कथा का वाचन भी किया जाता है। Daslakshan Parva सुगंध दशै को सुगंध दशमी, धूप दशमी तथा धूप दशै के नाम से भी जाना जाता है। सुगंध दशमी का अर्घ्यसुगंध दशमी को पर्व भादवा शुक्ल में,सब इन्द्रादिक देव आय मधि लोक में ।जिन अकृत्रिम धाम धूप खेवै तहां,हम भी पूजत आह्वान करिकै यहां ॥ क्षमा वाणी दिवस – Kshama Vani Diwas पर्युषण के अंतिम दिन अनंत चतुर्दशी का त्यौहार मनाया जाता है। और उसके अगले दिन सभी व्यक्ति एक दूसरे से क्षमा माँगते हैं, यह दिन क्षमा दिवस के नाम से जाना जाता हैं। इसमें सभी जाने अनजाने होने वाली गलतियों के लिए सभी मनुष्य, जीव-जन्तुओ, पशु-पक्षियों से क्षमा मांगता हैं। क्षमा मांगना एवम करना यह दोनों ही धर्मो में श्रेष्ठ माने जाते हैं। Daslakshan Parva: दशलक्षण पर्व 2025 में लगभग 28 अगस्त से शुरू होकर 6–9 सितंबर तक चलेगा (अंतर हो सकता है परंपरा एवं पंचांग के अनुसार)। कृपया सुनिश्चित जानकारी के लिए अपने स्थानीय जैन मंदिर या पंचांग देखें।” गणेश चतुर्थी 2025: कब है गणेश महोत्सव का प्रारंभ? जानें शुभ मुहूर्त, योग और मंगल प्रवेश की विधि क्षमावाणी सन्देश:करबद्ध हैं नमनमित्र सखा सभी जीवंतहो अगर भूल कोई मुझसेतो क्षमाप्रार्थी हूँ मैं सबसेयह अनमोल भेंट देकर मुझेकृतज्ञ करे इस जीवन मैंउत्तम क्षमा दशलक्षण पर्व के दस धर्म लक्षण :Ten religious characteristics of Daslakshan Parva प्रत्येक दिन एक धर्म लक्षण को समर्पित होता है। Daslakshan Parva ये दस लक्षण आत्मा को निर्मल और पवित्र बनाने में सहायक माने जाते हैं पर्व का महत्व :importance of festival दसलक्षण पर्व का इस तरह होता है समापन Dasalakshan festival ends like this अनंत चतुर्दशी के दिन दसलक्षण पर्व Daslakshan Parva का समापन होता है और इस दिन शाम को मंदिर में सभी भक्त जन एक साथ प्रतिक्रमण करते हुए पूरे साल में किये गए पाप और कटू वचन के लिए क्षमा याचना करते हैं। वह हर किसी से दिल से क्षमा मांगते हैं और एक-दूसरे से हाथ जोड कर व गले मिलकर मिच्छामी दूक्कडम कहते हैं, जिसका अर्थ है सबको क्षमा सबसे क्षमा। Daslakshan Parva यहां तक कि उस समय जो लोग उपस्थित नहीं थे, उनसे भी वह दूसरे दिन क्षमा याचना करते हैं। इस तरह दसलक्षण पर्व की समाप्ति होती है।

Daslakshan Parva: दशलक्षण पर्व : आत्मशुद्धि और धर्म की ओर एक आध्यात्मिक यात्रा Read More »

Nuakhai

Nuakhai 2025 Date: नुआखाई 2025: पश्चिम ओडिशा का महान कृषि उत्सव – तिथि, महत्व और परंपराएँ

Nuakhai 2025 Date:नुआखाई 2025: पश्चिम ओडिशा का महान कृषि उत्सव – तिथि, महत्व और परंपराएँ परिचय: नुआखाई (Nuakhai) केवल एक त्योहार नहीं है; यह पश्चिम ओडिशा की आत्मा है, जो कृषि समाज में प्रकृति, कृतज्ञता और एकता का प्रतीक है। ‘नुआ’ का अर्थ है नया और ‘खाई’ का अर्थ है खाना। यह नए चावल का त्योहार है, जहाँ किसान अपनी पहली फसल देवताओं को अर्पित करके आभार व्यक्त करते हैं। यह सिर्फ एक क्षेत्रीय उत्सव नहीं है, बल्कि एक गहरी सांस्कृतिक और आध्यात्मिक परंपरा है जो सदियों से चली आ रही है। नुआखाई का ऐतिहासिक और सांस्कृतिक महत्व: कुछ शोधकर्ताओं का मानना है कि नुआखाई Nuakhai वैदिक युग से जुड़ा हुआ है, जहाँ नए अन्न को अर्पित करने की परंपरा थी। प्राचीन समय में, राजा भी राज्य की एकता और समृद्धि के लिए इस पर्व को मनाते थे, Nuakhai जिससे यह एक बड़े सामाजिक पर्व के रूप में विकसित हुआ। Nuakhai पश्चिम ओडिशा के संबलपुर, बोलंगीर और कालाहांडी जैसे क्षेत्रों में यह एक महत्वपूर्ण सामूहिक उत्सव है। यह भोजन से कहीं बढ़कर, सम्मान और प्रेम का पर्व है, जहाँ मनुष्य प्रकृति और अपनी परंपराओं से जुड़ता है। नुआखाई 2025 की शुभ तिथि और मुहूर्त: नुआखाई के लिए शुभ मुहूर्त का निर्धारण ज्योतिषियों द्वारा किया जाता है। साल 2025 में, माँ समलेश्वरी को नए अन्न की पहली पेशकश के लिए नुआखाई का लग्न 28 अगस्त, गुरुवार को तय किया गया है। • तिथि: भाद्रव शुक्ल पक्ष पंचमी • शुभ मुहूर्त: सुबह 10 बजकर 33 मिनट से 10 बजकर 55 मिनट के बीच। • लग्न: तुला लग्न, मीन राशि में। Nuakhai 2025 Date:नुआखाई 2025: पश्चिम ओडिशा का महान कृषि उत्सव Nuakhai नुआखाई यह मुहूर्त संबलपुर के ब्रह्मपुरा मंदिर परिसर में पंडित मंडली द्वारा निर्धारित किया गया था। निर्धारण के बाद, लग्न पत्र ब्रह्मपुरा मंदिर ट्रस्ट कमेटी के सदस्यों द्वारा मंदिर के पुजारियों को प्रदान किया गया, और फिर माँ समलेश्वरी को अर्पित किया गया। इस लग्न के अनुसार, सबसे पहले माँ समलेश्वरी को नया अन्न अर्पित किया जाएगा, जिसके बाद पूरे पश्चिम ओडिशा में नुआखाई मनाया जाएगा। नुआखाई के मुख्य अनुष्ठान और उत्सव: नुआखाई की तैयारी कई दिन पहले से शुरू हो जाती है। घर की साफ-सफाई की जाती है, पारंपरिक व्यंजन जैसे पीठा बनाए जाते हैं, और नए कपड़े खरीदे जाते हैं। 1. पूजा और अन्न अर्पण (नवाखाई अनुकूल मुहूर्त): निर्धारित शुभ मुहूर्त पर, नया अन्न (नवान्न) सबसे पहले देवी समलेश्वरी सहित अन्य देवताओं को अर्पित किया जाता है। यह कृतज्ञता व्यक्त करने का एक पवित्र क्षण होता है, जहाँ यह माना जाता है कि देवता इस शुभ क्षण में प्रसाद स्वीकार करते हैं और वर्ष भर समृद्धि बनी रहती है। 2. परिवार का मिलन: देवताओं को भोग लगाने और प्रार्थना करने के बाद, परिवार के सभी सदस्य एक साथ बैठकर उस प्रसाद को ग्रहण करते हैं। यह परिवार के लिए एकजुट होने और बंधन का एक महत्वपूर्ण क्षण होता है। 3. नुआखाई जोहार (भेदघाट): प्रसाद ग्रहण करने के बाद, त्योहार का सामाजिक पहलू शुरू होता है, जिसे ‘नुआखाई जोहार’ या ‘भेदघाट’ कहा जाता है। लोग एक-दूसरे के घरों में जाते हैं, दोस्तों और पड़ोसियों को शुभकामनाएँ देते हैं। बच्चे और युवा बड़ों के पैर छूकर आशीर्वाद लेते हैं, जो सम्मान और स्नेह का प्रतीक है। ओडिशा से बाहर भी नुआखाई: यह देखकर आश्चर्य होता है कि आज की व्यस्त जीवनशैली में भी, नुआखाई की परंपरा को लोग संजो कर रखे हुए हैं। ओडिशा के बाहर, यहाँ तक कि विदेशों में भी, पश्चिम ओडिशा के लोग इस पर्व को मनाते हैं। भुवनेश्वर, बेंगलुरु, दिल्ली, या दुबई में भी लोग पारंपरिक संबलपुरी पोशाक पहनकर, संबलपुरी गीतों पर नाचकर, और ढोल-निशान बजाकर अपनी मिट्टी की खुशबू महसूस करने की कोशिश करते हैं। भले ही उनके पास धान के खेत न हों, लेकिन एकता, आनंद, और अपनी जड़ों से जुड़े रहने की भावना ही मुख्य है। गणेश चतुर्थी 2025: कब है गणेश महोत्सव का प्रारंभ? जानें शुभ मुहूर्त, योग और मंगल प्रवेश की विधि Nuakhai Kaise Manaya Jata:नुआखाई कैसे मनाया जाता है पश्चिमी ओडिशा की देवी, माँ समलेश्वरी को एक नई फसल या नबन्न का भोग लगाया जाता है। मुख्य पुजारी के आवास पर देवी के लिए प्रसाद तैयार किया जाता है।देवी समलेश्वरी को नबन्न अर्पित करने के बाद, लोगों के बीच भोजन वितरित किया जाता है और वे इसे एक साथ खाते हैं। सभी रस्में पूरी करने के बाद, लोग स्वादिष्ट भोजन तैयार करते हैं और इस त्योहार को बहुत ही धूमधाम से मनाते हैं।अनुष्ठान पहले क्षेत्र के देवता या ग्राम देवता के मंदिर में देखे जाते हैं। बाद में, लोग अपने-अपने घरों में पूजा करते हैं और अपने घरेलू देवता और हिंदू परंपरा में धन की देवी लक्ष्मी को अनुष्ठान करते हैं। इस दिन, परिवार के प्रत्येक सदस्य नए कपड़े पहनते हैं और वे एक दूसरे को बधाई देते हैं, स्नेह दिखाते हैं और परिवार के बुजुर्ग सदस्यों से आशीर्वाद लेते हैं। इस रस्म को Nuakhai नुआखाई जुहार के नाम से जाना जाता है।लोग रसकेली जैसे पारंपरिक संबलपुरी नृत्य गाते और करते हैं, नुआखाई त्योहार संबलपुरी संस्कृति का प्रतीक है और यह ओडिशा के लोगों को किसी के जीवन में कृषि के महत्व की याद दिलाता है। नुआखाई भारतीय राज्य ओडिशा में एक क्षेत्रीय सार्वजनिक अवकाश है। निष्कर्ष: नुआखाई सिर्फ नया चावल खाने का दिन नहीं है। Nuakhai यह वास्तव में बंधन का एक पर्व है – मिट्टी के साथ मनुष्य का बंधन, परिवार और समाज का बंधन, और अतीत के साथ वर्तमान का बंधन। यह कृतज्ञता और जीवन के उत्सव का एक विचारोत्तेजक त्योहार है। यह हमें उन मूल्यों को याद दिलाता है कि कैसे हम अपने लोगों और प्रकृति के साथ जुड़े रह सकते हैं, खासकर आधुनिक जीवन की दौड़-भाग में।

Nuakhai 2025 Date: नुआखाई 2025: पश्चिम ओडिशा का महान कृषि उत्सव – तिथि, महत्व और परंपराएँ Read More »